Lazca Kökeni ve Dil Ailesi

İsmail Avcı Bucaklişi

Lazlar kendilerine Lazi, anadillerine de Lazuri derler.

Lazca Güney Kafkas Dil Ailesine mensup bir dildir. Bu dil grubunda Lazca, Megrelce, Svanca ve Gürcüce olmak üzere toplam dört dil bulunur. Güney Kafkas Dil Ailesinin diğer dil grupları ile (Hint-Avrupa, Türki diller ya da Slav dilleri gibi) bir akrabalığı yoktur.

Lazca ve Megrelce aynı kökenden gelen kardeş dillerdir. Lazcaya hakim biri Megrelceyi iyi bilen  biri ile anlaşması mümküdür. Son yüzyılda Lazca ve Megrelceye giren kelimeleri bir kenara konulursa her iki dildeki kelime hazinesi aynıdır. “Bazı akademisyenlere göre ise Zanca diye bir dilin diyalektlerdirler. Fakat, bu sadece tarihi bir görüş olarak kabul edilebilir. Eğer Lazca ve Megrelce’nin 500 yıldan fazladır farklı din ve politik çevrelerde yaşadıklarını, edebi kültürlere maruz kaldıklarını ve birbirlerinin dil farklılıklarını anlamakta önemli zorluklar çektiklerini düşünürsek, dilbilimsel açıdan, yakın ilişkili olduklarını ama iki bağımsız dil olduklarını kabul etmek gerekir.” (Kutscher:2007)

Tablo: Ortak Güney Kafkas

Laz nüfusunun neredeyse %98 kadarı Türkiye sınırları içinde yaşadığından, Lazca esas olarak Türkiye’de konuşulan bir dildir. Günümüzde, Gürcistanda sadece iki köyde Lazca konuşulmaktadır. Bunlardan biri Türkiye – Gürcistan sınırını oluşturan Sarp (Sarpi) köyü ve devamındaki Kvariati köyüdür.

Ancak Megrelce ve Svanca tamamiyle Gürcistan sınırları içinde konuşulmaktadır.

Gürcüce, Gürcistan devletinin hem resmi dili hem de literatür dili olarak Gürcistanın tamamında konuşulmaktadır. Ayrıca, Türkiyenin Artvin vilayetinde 93 Harbi muhacirlerinin yaşadığı bölgelerde Gürcüce konuşulmaktadır.

Türkiye’de ne kadarLaz yaşadığı ve Lazlar arasında Lazca konuşma oranının ne olduğuna dair istatistiki veriler bulunmamaktadır. Her ne kadar Türkiyedeki Laz yerleşimleri ve burada yaşayan Lazların sayısı bilindiğinden Laz nüfusu hakkında yaklaşık değerlerler verilebilse dahi, Lazcanın bilinme oranı hakkında sağlıklı rakamlar telafüz etmek mümkün gözükmemektedir.

Yine de, Türkiye’de Lazcayı konuşabilen, az konuşabilen ya da konuşamasa da anlayabilen Lazların sayısının 250  bin ile 500 bin arasında olması muhtemeldir. Burada Lazcanın yok olma tehlikesi altında bir dil olduğunun, konuşan sayısının hızla azalmakta olduğunun altını çizmek gerekir.

Lazcanın Diyalektleri

“Güney Kafkas filolojisinin pek çok akademisyenine göre, Lazca üç ana diyalekte sahiptir. (S. Kutscher, Lazca – Lazuri Nena)

  1. Hopa diyalekti: Hopa’da ve 93 Harbi muhaciri Lazların yaşadığı Marmara Bölgesi’nin bir çok köy ve kasabasında konuşulur.
  2. Vitze-Arkabi diyalekti: Arhavi ve Fındıklı’da konuşulur.
  3. Atina diyalekti. Pazar (Atina) ve Ardeşen (Arthaşeni) de konuşulur.

Hopa ve Atina diyalektleri birbirine en uzak diyalektlerdir. Bu diyalektlere aşınalığı olmayanlar için başlangıçta anlaşma problemleri yaşanabilmektedir.

arrow