LAZURİ ENSTİTU

Laz Enstitüsü - Laz İnstitute - Lazepe Do Lazurişi Oxori
Ana Sayfa Blog

Laz Enstitüsü, 7 Kasım’ı Lazca Dil Günü ilan etti! – Bianet

Laz Enstitüsü, dünyada yok olma tehlikesi altında olan diller arasında yer alan Lazcanın korunması, yaşatılması ve bu konuda farkındalık oluşturulması için 7 Kasım’ı Lazca Dil Günü ilan etti.

Laz dili ve kültürünün yaşatılması amacıyla 2013’te kurulan Laz Enstitüsü, 7 Kasım’ı Lazca Dil  Günü olarak ilan etti. Dünyada yok olma tehlikesi altında olan diller arasında yer alan Lazcanın korunması, yaşatılması ve bu konuda farkındalık oluşturulması amacıyla belirlenen gün kapsamında çeşitli etkinlikler planlanıyor.

TIKLAYIN -“Öğrencilerde Lazcanın ayrı bir dil olduğu bilinci oluştu”

Laz Enstitüsü’nden yapılan açıklamada şöyle denildi:

Neden 7 Kasım?

“Türkiye’de Laz dilinin ve kültürünün yaşatılması yönünde çalışmalar 1990’lı yıllarda başladı. İlk Laz kültür dergisi olan OGNİ (duy, anla) 1993 yılının Kasım ayında yayın hayatına başladı. Ama daha da öncesi ilk Lazca gazete olan Mç’ita Murutsxi (Kızıl Yıldız) İskender Tzitaşi ve arkadaşları tarafından 7 Kasım 1929’da Sovyetler Birliği içinde özerk bir cumhuriyet olan Abhazya’da yayınlandı. Tamamı Lazca olan ve Latin harfleriyle hazırlanan gazete, Lazca okuryazarlığının artırılması ve Lazcanın yazılı bir dil haline gelmesini amaç ediniyordu.

Kazım Koyuncu

“7 Kasım’ın başka bir açıdan önemi de Laz müzisyen Kazım Koyuncu’nun doğum günü olması. Lazcanın Türkiye’de tanınması ve sevilmesine büyük katkısı olan Kazım Koyuncu, Laz gençleri tarafından da çok sevilen ve örnek alınan bir kişiliktir. Bütün bu özellikler bir araya geldiğinde simgesel olarak 7 Kasım’ın Lazca Dil Günü olarak belirlenmesi ve kutlanması bir değere işaret ediyor.

Bütün oklar 7 Kasım’ı gösterdi

“Lazca Dil Günü için yapılan birebir görüşmeler ve sosyal medya üzerinden yapılan fikir alışverişi 7 Kasım’ı işaret etti. Bunun üzerine ortak mutabakat sonucu bu tarih belirlendi. Her yıl çeşitli etkinliklerle kutlanması planlanan Lazca Dil Günü, Lazca ve bütün tehlike altındaki diller için farkındalık oluşturulmasına yararlı olmayı amaçlıyor.

TIKLAYIN-Laz Enstitüsü’nden çağrı: #lazurinenaşeni*

İlk Lazca Dil Günü kutlandı

İlk Lazca Dil Günü kutlaması bu yıl 7 Kasım’da gerçekleşti. Zoom üzerinden yapılan etkinliğe yurtiçi ve dışından Lazca üretimleri olan çok sayıda sanatçı, yazar, şair ve aktivistin yanısıra, Laz Kültür ve Dayanışma Derneği, Tehlike Altındaki Diller Ağı bileşenlerinden İstanbul Kafkas Kültür Derneği, Zaza-Der, Hemşin Kültürünü Araştırma ve Yaşatma Derneği-HADİG temsilcileri katıldı. Lazca şiirlerin okunduğu, Lazca şarkıların söylendiği etkinlikte Lazcanın güncel durumu üzerine konuşmalar yapıldı. Etkinliğin video kaydına youtube/Laz Enstitüsü kanalından (aşağıdaki linkten) ulaşılabilir.

Haberin Linki: https://m.bianet.org/bianet/azinliklar/253029-laz-enstitusu-7-kasim-i-lazca-dil-gunu-ilan-etti

Lazca Eğitici Eğitimi 12 Haziran’da Başlıyor!

Temmuz 2020 yılında AB Türkiye Delegasyonu mali desteğiyle başlayan “Laz-Çerkes Sivil Toplum Ağı Projesi” kapsamında, Türkiye’deki tehlike altındaki diller ile ilgili farkındalık çalışmaları yapmayı ve bu alanda çalışan sivil toplum örgütleri arasında ağ oluşturmayı amaçlayan faaliyetler yürütüyoruz. Bu güne kadar, tehlike altındaki dilleri güçlendirmek ve farkındalık yaratmak hedefiyle ağlar kurduk, ortak çağrılar yaptık, videolar yayınladık ve eğitimler düzenledik. Projenin faaliyetleri arasında, tehlike altındaki dilleri tanıtma ve yaşamalarına destek olma amacıyla eğitimlerimiz devam ediyor.

Bu proje kapsamında, üç sene boyunca düzenlenecek Lazca  Eğitici Eğitimlerinin ilki haziran 2021’de gerçekleşecek. Türkiye’den farklı uzman ve akademisyenlerin eğitici olarak katılacağı bu programda örnekler ile eğitici adaylarının Lazca eğitimi konusunda ihtiyaçları olan bilgiler paylaşılacak.

Eğitimde yer alan oturum konuları şu şekilde; Lazca Nasıl Bir Dildir? Temel Lazca Dil Bilgisi, Lazcanın Dünya Dilleri İçindeki Yeri, Teknoloji Destekli Dil Öğrenimi, Dünden Bugüne Lazca Öğretim Materyalleri, Lazca Öğretimde Materyal Geliştirme, Yabancı Dil Öğretimi Yöntem ve Teknikleri, Lazca Öğretimde Deneyim Paylaşımı.

Zoom üzerinden senkron, Canvas üzerinden asenkron olarak verilecek eğitimin sonunda katılımcılara katılım belgesi verilecektir.

Lazcayı en az orta düzeyde bilen ve öğretmek isteyen herkes eğitime başvurabilir, eğitim ücretsiz ve kontenjanla sınırlıdır.

Lazca Eğitici Eğitimi başvuru linki: https://forms.gle/Y1SPFDFKcDQrmDzJA

21 ŞUBAT DÜNYA ANADİLİ GÜNÜ KUTLU OLSUN

Dünyada her iki haftada bir dil yok oluyor. Dünya üzerinde konuşulan dillerin yarısı yok olma tehlikesi altında. 2008 yılında UNESCO dünyada dilsel farkındalık yaratmak ve çok dilliliği teşvik etmek için 21 Şubat’ı Dünya Anadili Günü ilan etti.
Türkiye’de kamu desteğinden yoksun ve görünür olmayan 30’dan fazla dil konuşuluyor. Dillerin ve kültürlerin insanlığın ortak mirası olduğundan hareketle, tehlike altındaki dil ve kültürlerin Türkiye’de de kültür mirası olarak tanınması, korunması ve yaşatılması amacıyla 2020 yılında Laz Enstitüsü ve İstanbul Kafkas Kültür Derneği ortaklığıyla, AB’nin mali desteği ile yürütülen Laz-Çerkes Sivil Toplum Ağı projesi kapsamında TADNET (Tehlike Altındaki Diller Ağı) kuruldu.
TADNET olarak 21 Şubat Dünya Anadili Günü’nüzü kutluyoruz.

zoom program katılım linki: https://zoom.us/j/98922666802?pwd=dEFoTHY2czNCTndVTUdOdTU0eHdhQT09

Meeting ID: 989 2266 6802
Passcode: 454996

LAZ ENSTİTÜSÜ 7. OLAĞAN GENEL KURULU TOPLANTI ÇAĞRISI

Laz Enstitüsü logosu
Laz Enstitüsü logosu

Tarih: 21.04.2025

 

Sayın üyelerimiz,

Laz Enstitüsü 7. Olağan Genel Kurul Toplantısının birincisi aşağıda belirtilen yer, tarih ve saatte gerçekleştirilecektir.

Yer: Rasimpaşa Mah. Halitağa Cad. Özlem İş Hanı, No:32/27, Kadıköy-İstanbul

Tarih: 10 Mayıs 2025 Cumartesi günü

Saat: 14:00

İşbu toplantıda çoğunluk sağlanamadığı taktirde ikinci toplantı ilave bir duyuru yapılmaksızın aynı adres ve saatte 18 Mayıs 2025 Pazar günü çoğunluk aranmaksızın (nisapsız) gerçekleştirilecektir.

Genel kurula katılmanızı dileriz.

 

Laz Enstitüsü Yönetim Kurulu

 

GÜNDEM

1. Açılış, saygı duruşu İstiklal Marşının okunması

2. Genel Kurul Başkanlık Divanının oluşturulması

3. Genel Kurul Başkanlık Divanına toplantı tutanaklarını imzalama yetkisi verilmesi

1. Yönetim Kurulu faaliyet ve mali raporunun okunması

4. Denetim Kurulu raporunun görüşülmesi

5. Yönetim ve Denetim kurulunun ayrı ayrı ibrası için oylanması

6. Tahmini Bütçenin görüşülmesi ve oylanması

7. Yeni Dönem Yönetim ve Denetim kurulu seçimlerinin yapılması

8. Dilek ve Temenniler

9. Kapanış

 

Laz Enstitüsü Yönetim Kurulu

21 Nisan 2025

2025 Lazuri Duvar Takvimi

2025 Lazuri Duvar Takvimi: Bir Kültürel Hafıza ve Dil Yaşatma Projesi

 

Laz Enstitüsü tarafından hazırlanan 2025 Lazuri Duvar Takvimi, Lazcanın yaşatılması ve kültürel hafızanın korunması amacıyla önemli bir çalışma olarak karşımıza çıkıyor. Avrupa Birliği tarafından finanse edilen bu proje, hem Laz diliyle ilgilenenler hem de bölgenin bitki çeşitliliğini merak edenler için değerli bir kaynak sunuyor.

Takvimin İçeriği ve Önemi

Lazuri Takvim, yılın her ayını Lazca isimleriyle sunarken, haftanın günleri de Lazca olarak belirtilmiş. Bu sayede kullanıcılar, gündelik yaşamda Lazca terimleri daha fazla kullanma fırsatı yakalıyor. Ayrıca her ay, Laz kültürü ve Karadeniz ekosistemine özgü bir bitki türü ile ilişkilendirilmiş. Bu bitkilerin Lazca adları, bilimsel isimleri ve bazılarının yerel kullanım alanlarına dair bilgiler verilmiş.

 

Öne çıkan bazı bitkiler şunlardır:

 

Tzanaağani (Ocak): Batsxili (Ilex colchica)

Tutamǩule (Şubat): Mamandulya (Campanula rapunculoides)

Marti (Mart): Alimorci / Teǩne Varitza (Crocus flavus)

Aprili (Aprili): Ruba Nçxaǩu (Saxifraga cymbalaria)

Maisi (Mayıs): Ǩatu Zenişi (Dioscorea communis)

Mbulora (Haziran): Ǩatu Bizi (Arum maculatum)

Ktsapa (temmuz): Mtxa Ǩaǩali / Taxvatoni (Staphylea pinnata)

Ağustozi (Ağustos): Xoci Ǩoǩari / Papaşi Ğvini (Taraxacum officinale)

Çxalva (Eylül): Antsera / Mtsela / Tsanaǩa / Ǩatsxanaǩa (Vaccinium ssp.)

Taxva | Guma | Gima (Ekim): Ruba Msuci (Asarum europaeum)

Tzilva|Stveli (Kasım): Urdzeni / Qurdzeni (Vitis labrusca)

Xristana (Aralık): Uva (Diospyros lotus)

 

Bu bitkilerin takvimde yer alması, Lazların doğayla kurduğu derin ilişkinin bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Aynı zamanda bölgenin flora çeşitliliğini tanıtmak ve koruma bilinci oluşturmak açısından da önemli bir işlev görüyor.

 

Takvim Nasıl Temin Edilebilir?

2025 Lazuri Duvar Takvimi, Laz Enstitüsü tarafından yayımlanmış olup tamamen ücretsizdir.  Dijital versiyonunu aşağıdaki linkten indirebilir ve baskısını yaptırabilirsiniz.

 

Lazca ve Laz kültürünü yaşatma çabaları kapsamında mütevazi ancak değerli bir adım olan 2025 Lazuri Duvar Takvimi, hem dil hem de doğa bilinci açısından önemli bir referans noktası sunuyor. Bu tür projelerin devamlılığı, Lazcanın yaşaması ve gelişmesi için kritik bir rol oynuyor. Takvimi edinen herkes, hem kendi dil bilincine katkıda bulunabilir hem de bu kültürel mirasın korunmasına destek verebilir.

ǨOÇİŞİ XAǨEPEŞİ KİANURİ NOÇKİNE

Ǩoçis, dobaduşen na mulun onuri do oǩonoǩveti (eşit̆i) xaǩepe uğun. Ham xaǩepe oçinu; oxoşkvaşi, adalet̆işi do cumalobaşi temeli ren. Ham xaǩepe var oşinu, ǩoçişi vicdanis isyani na oxenapams zalumuri fiilepes sebep̌i iven. Ǩoçi  zulumişen na çitasen, mtel oxoşkvape na avasen ar dunya; ǩoçinobaşi enni mağali hedefi ren. Ham xaǩepeşi goskuru şeni ǩanonepete emniyet̆i eç̌opumu, gebazgu do zorbaluğis endoli ovapu diç̌irs.

Devlet̆epeşi doloxe cumaluri munasebet̆epe ordaputi becit̆i ren. Heşeni, Oǩoǩateri Millet̆epeşi Xalǩepek ǩoçişi xaǩepes ar fara daha etzuğares. Daha ǩai oskiduşi standart̆epe şeni dolongoneri viçalişaten ya do nena dodves doren. Oǩoǩateri Millet̆epeşi noǩate (uye) devlet̆epek, ham xaǩepeşi goskuru guris dolongoneri renan.

  1. Mteli ǩoçepe; oxoşkveri, onuri do xaǩepete oǩonoǩveti (eşit̆i) dibadenan. Nosi do vicdanite motzopxeri renan, artikartis cumalobate oktu dvaç̌inan.
  2. 1. Ǩart̆ai, ham noçkines na gamignapen mtel xaǩi do oxoşkvapes ugamaǩatu saibi ren.
    2. Ar miti; noǩate na ren dobadonaşi polit̆iǩuri, huǩuǩuri do enternasionali statu-muşi mu ort̆asen ort̆as ham xaǩepe oxmarus var gamiǩatinen.

3) Ǩart̆ais; oskidu, oxoşkva do şuriş emniyet̆is xaǩi uğun.

4) Çkar miti, ç̌ǩori (kyole) vana ǩuli var ixenen. İri çeşit̆i ç̌ǩoroba do ç̌ǩorişi ticaret̆i yasaxi ren.

5) Çkar mitis işǩence, zalumuri do ǩoçinobaşen gale vana ǩoçi tzale na dodums muamele var ixenen do ceza var niçen.

6) Ǩart̆ais, soti ort̆asen ort̆as ǩanonişi tzoxle (oği) ǩoçi sifet̆ite oşinus xaǩi uğun.

7) Ǩart̆ai, ǩanonişi tzoxle oǩonoǩveti ren do ugamaǩatu, ǩanonişi oǩonoǩveti gosk̆urus xaǩi uğun. Ǩart̆ais, ham noçkine ixlali na ikums iri çeşit̆i gamaǩatinus oǩonoǩveti şekilite goskurinus (goçus) xaǩi uğun. 

8) Ǩart̆ais, anayasa do ǩanonepete mus na niçkinu doxmeli xaǩepe-muşi ixlali dixenuna nasionaluri makemepeşe oxtimus xaǩi uğun.

9) Çkar miti ǩanonişe gale var iç̌open, xapisis var molixunen do zorite soti var işkvinen. 

10) Ǩart̆ais adili do unpulu ar makemes dodgitus xaǩi uğun.

11) 1. Ar ǩabaetite na niçkinu miti, unpulu ar makemes ǩabaet̆i-muşi isp̌at̆i ixenaşakis uǩabaet̆e oşinus xaǩi uğun.
2. Çkar miti; ǩabaet̆i na didu oras, nasionaluri vana enternasionaluri huǩuǩik ǩabaet̆i na var şinums ar fiili şeni ma(h)kyumi var ixenen. Do, ǩabaet̆i na didu oraşi cezaşen daha dido ceza var niçen.

12) Mitişi doxmeli skidalas, ocağis, oxoris do ç̌arapes ǩanonişi gale mudaxale var ixenen. Onuri do itibari-muşis zarari var niçen. Ǩat̆ais, ham çeşit̆i mudaxale do zarari şeni ǩanonite gosǩurus xaǩi uğun.

13) 1. Ǩart̆ais, ǩat̆a devlet̆işi sinorepeşi doloxe serbest̆i goxtimus do doxunus xaǩi uğun.
2. Ǩart̆ais; muşi vana çkva ar devlet̆işen gamaxtimu do dobadona-muşişa goktalus xaǩi uğun.

14) 1. Zulumişi tude na ren ǩart̆a ǩoçis, çkva dobadonapes mokaçu do hek gosk̆urus xaǩi uğun.
2. Siyasi na va ren ǩabaet̆epe vana Oǩoǩateri Millet̆epeşi hedefi do prensibepeşi tersi xalepeşen na moşaxtasen  davapes ham xaǩi var ixmaren.

15) 1. Ǩart̆ais, ar dobadonaşi yurt̆aşi ovapus xaǩi uğun.
2. Çkar miti, ǩanonişi gale yurt̆aşobaşen var nit̆ǩoçen vana yurt̆aşoba gokturu xaǩi var moivaren.

16) 1. Oçiloni do okomoconi ǩat̆a komoli do oxorcas; mutuşen ugamaǩatu, oçilu-okomocu do ocaği dodgus xaǩi uğun. Çili-komocepes, ǩat̆a şeis oǩonoǩveti xaǩepe uğunan.
2. Oçilu-okomocu, eşepeşi riza-nişite iven.
3. Ocaği, xalǩişi natureli do temeli unite-muşi ren; xalǩi do devlet̆ik guçums do guskurams.

17) 1. Ǩart̆ais, xvala vana çkvapeǩala mulkiyet̆i oxenus xaǩi uğun.
2. Miti, mulkiyet̆i-muşişe(n) ǩanonişi gale maxrumi var ixenen.

18) Ǩart̆ais; omsifonus (oduşunus), vicdani do dini goşağus xaǩi uğun. Dini vana oceru-muşi gokturu, doguru, oxvamu do rituelepete otziru ham xaǩişi doloxe ren.

19) Ǩart̆ais, omsifonu do tkvalaş oxoşkva xaǩi uğun. Fikirişi saibi oyapu, çkinapa do omsifonupe ogoru, hantepe eç̌opinu do gortu ham xaǩişi doloxe ren.

20) 1. Ǩart̆ais, cumalobate oǩoǩorobus do oteşǩilus xaǩi uğun.
2. Çkar miti, ar teşǩilat̆is meǩatu şeni var nikaçen.

21) 1. Ǩart̆ais, direkti vana temsilcipe-muşite dobadonamuşişi idares meǩatus xaǩi uğun.
2. Ǩart̆ais, ǩamuşi xizmet̆epe oǩonoǩveti eç̌opinus xaǩi uğun.
3. Xalǩişi irade, devlet̆işi otoriteşi temeli ren; ham irade, reyi ot̆oçu xaǩi-ǩala mpuleri do serbesi reyi ot̆oçute, ora do ora na ixenen goşatsxunupete niçkininen.

22) Ǩart̆ais, ǩomuniteşi noǩate na ren do sosyaluri emniyet̆obas xaǩi uğun. Mteli şeni ǩoçinobaşi onurite oskidu becit̆i ren. Şuroba-muşi oxoşkvate ordu ǩart̆aşi xaǩi ren. Hamuşeni ekonomiǩuri, sosyaluri do kultururi xaǩepe dvaç̌in. Ham xaǩepe, devlet̆işi ǩaynağepe do idarete goiskuren. Nasionaluri onç̌işupe do enternasionaluri oǩoǩatupe ham xaǩepeşi oxmarus nuşvelams.

23) 1. Ǩart̆ais oçalişu, dulya-muşi serbesi goşağmalu, adili do emniyet̆i doloxe na ren dulyas oçalişu xaǩi uğun. Do, udulyelobaşen goskurus xaǩi uğun.
2. Ǩart̆ais; ugamaǩatu, oǩonoǩveti dulya şeni oǩonoǩveti ucret̆i  eç̌opumus xaǩi uğun.
3. Na içalişams mtelis; ti-muşi do ocaği-muşi şeni, ǩoçişi onuris na namskvenen steri adili do ǩoçineburi ucret̆i eç̌opumus xaǩi uğun. Diç̌irsna çkva sosyaluri meşvelupete nimxacinen.
4. Mtelis, pelapa-muşi şeni sendiǩa gedgus do sendiǩas meǩatus xaǩi uğun.

24) Ǩat̆ais, doşvacu do boşi ora xaǩi uğun. Oçalişu ora şeni sinori gedagu do meçkineri periodepes geç̌arelite moşvacu ham xaǩişi doloxe ren.

25) 1. Ǩart̆ais, ti-muşi do ocaği-muşişi ǩaoba şeni enç̌apa st̆andart̆is xaǩi uğun. Oç̌ǩomu, dolokunu, oxori do şurǩaobaşi xezmet̆epe ham xaǩişi doloxe ren. Majura xolo, udulyanoba, xarmeloba, sak̆at̆oba, şira doskidu do badoba-didaloba xalis emniyet̆i doloxe ovapu xaǩi uğun.
2. Nana do berepes, doxmeli otsadus do meşvelus xaǩi uğunan. Mtel berepes, okomocu do oçiluşi gale vana doloxe dibadeǩesti ayni sosyaluri goskurus xaǩi axmarenan.

26) 1. Ǩart̆ais, oslop̌uş xaǩi uğun. Oslop̌u, geç̌ǩapa do mecburi aşamapes ugeç̌areli ren. Geç̌ǩapuri oslop̌u mecburi ren. Teǩniǩuri do mesleǩuri oslop̌u, mteli şeni gontzǩeri ren. Universituri dogurapa ǩabiliyet̆i na uğun mteli şeni oǩonoǩveti ren.
2. Oslop̌uk, xaǩepe do temeli oxoşkvape ordu gamisonasen. Oslop̌uk mtel millet̆epe, xalǩepe do dinuri gurubepeşi doloxe gognapa do cumaloba teşviǩi vasen. Cumalobaşi goskuru şeni Oǩoǩateri Millet̆epeşi onç̌işupes numxacasen.
Berepeşi oslop̌us maarani xaǩi nana do babapeşi ren.

27) 1. Ǩart̆ais, ǩomuniteşi kultururi skidalas eǩoǩatus, sanat̆işen opelus, çkinapuri ordapas meǩatu do hemuşi pelapape gortus xaǩi uğun.
2. Ǩart̆ais, muşi tzopxeri na ren çkinapuri, ç̌aruri, sanat̆uri noxenepeşen na mulun manevi do maddi pelapape-muşi gosk̆uru xaǩi uğun.

28) Ǩart̆ais, ham Noçkines na ren xaǩi do oxaşkvape(s) na moxvadasen nasionaluri do enternasionaluri rejimis xaǩi uğun.

29) 1. Ǩart̆ais, ǩomunite-muşişi doloxe vazifepe uğun.
2. Mtelik, xaǩi do oxoşkvape ixmart̆a-şakis çkvapeşi xaǩi do oxoşkvape şinasen; Demoǩratiǩuri ar ǩomunites exlaǩi, ǩamuşi getzopxa do geneli ǩaoba şeni ǩanonuri sinorepes meǩoreri ivasen.
3. Ham xaǩi do oxoşkvape, Oǩoǩateri Millet̆epeşi nogurepe do prensibepeşen gale var ixmarinen.

30) Ham Noçkineşi çkar huǩmi; ar devlet̆is, gurubis vana ǩoçis, hak na gamignapu xaǩi do oxoşkvape gondinu hedefi na uğun faliyet̆i getzopxuşi xaǩi na meçasen steri var itsxunen.

2025 Lazuri Duvar Takvimi

2025 Lazuri Duvar Takvimi: Bir Kültürel Hafıza ve Dil Yaşatma Projesi   Laz Enstitüsü tarafından hazırlanan 2025 Lazuri Duvar Takvimi, Lazcanın yaşatılması ve kültürel hafızanın korunması...